Son güncelleme: 20.11.2026
Kronik bir hastalık veya engellilik, günlük hayatı ve iş hayatını uzun süre zorlaştırabilir. Almanya'da bu durum resmî olarak engellilik derecesi (Grad der Behinderung, GdB) ile tespit edilir. Derece 50 veya üzerindeyse kişi ağır engelli (schwerbehindert) sayılır ve ağır engelli kimlik kartı (Schwerbehindertenausweis) alabilir. Bu kart iş yerinde ek izin ve işten çıkarmaya karşı koruma, vergi indirimi ve toplu taşımada kolaylıklar gibi dezavantaj telafilerine (Nachteilsausgleiche) kapı açar. Bu rehberde başvuru sürecini, GdB'nin anlamını ve en önemli hakları Sosyal Kanun'un (SGB IX) ve resmî kurumların bilgilerine dayanarak anlatıyoruz.
Kısaca
Engellilik derecesi (GdB) başvuru üzerine yetkili makam, çoğu eyalette Versorgungsamt tarafından 20 ile 100 arasında onluk dereceler hâlinde tespit edilir (SGB IX § 152). GdB en az 50 olanlar ağır engellidir ve kimlik kartı alabilir; 30 veya 40 olanlar Federal İş Ajansı'na başvurarak iş hayatında ağır engellilere denk sayılabilir (SGB IX § 2, § 151). Ağır engellilerin yılda beş iş günü ek izin hakkı vardır ve işten çıkarılmaları kural olarak entegrasyon dairesinin önceden onayına bağlıdır. GdB 20'den itibaren vergide engellilik götürü indirimi vardır (EStG § 33b).
Engellilik derecesi (GdB) nedir?
Kanuna göre engelli, bedensel, ruhsal, zihinsel veya duyusal bir sınırlılık nedeniyle topluma eşit katılımı büyük olasılıkla altı aydan uzun süre engellenebilecek kişidir (SGB IX § 2 Abs. 1). Engellilik derecesi, bu sınırlılığın topluma katılım üzerindeki etkisini gösterir ve onluk dereceler hâlinde (20, 30 … 100) tespit edilir. Tespit ancak GdB en az 20 ise yapılır. Birden fazla sınırlılık varsa dereceler toplanmaz; makam bunların birlikte etkisine bakarak tek bir toplam derece belirler (SGB IX § 152 Abs. 1 ve 3).
- GdB 50 ve üzeri: ağır engellilik (schwerbehindert). Kişinin Almanya'da yasal olarak ikamet etmesi, olağan olarak kalması veya çalışması gerekir (SGB IX § 2 Abs. 2).
- GdB 30 veya 40: Engel nedeniyle uygun bir iş bulamayan veya işini koruyamayan kişiler, başvuru üzerine Federal İş Ajansı tarafından ağır engellilere denk sayılabilir (Gleichstellung). Denklik başvurunun ulaştığı gün geçerli olur (SGB IX § 2 Abs. 3, § 151 Abs. 2). Denk sayılanlar iş hayatındaki korumaların çoğundan yararlanır; ancak ek izin hakkı ve toplu taşımada ücretsiz seyahat hakkı yoktur (SGB IX § 151 Abs. 3). Ağır engelli kimlik kartı yalnızca ağır engellilere verilir; denklik bu kartı sağlamaz (SGB IX § 152 Abs. 5).
Başvuru nasıl yapılır?
Başvuru, ikamet edilen eyalette yetkili makama yapılır. Kanun bu makamı genel olarak sosyal tazminat hukukunu uygulayan makam olarak tanımlar; eyaletler farklı düzenleme yapabilir (SGB IX § 152 Abs. 1). Çoğu yerde bu makam Versorgungsamt veya bir eyalet dairesidir; bazı eyaletlerde belediyeler yetkilidir. Başvuru formları eyaletin resmî sayfalarında bulunur.
Başvuruda tüm sağlık sorunları ve sizi tedavi eden doktorlar belirtilir; mevcut doktor raporları ve hastane raporları eklenirse işlem kolaylaşır. Makam GdB'yi ve gerekirse ek sağlık işaretlerini (Merkzeichen) bir kararla (Bescheid) bildirir. Karara katılmıyorsanız karardaki süre içinde itiraz edebilirsiniz.
Kimlik kartı ve Merkzeichen
Ağır engellilik tespit edilenlere başvuru üzerine kimlik kartı verilir (SGB IX § 152 Abs. 5). Berlin'in resmî hizmet sayfasına göre kart ücretsizdir; bunun için makama bir vesikalık fotoğraf gönderilir. Kartta GdB ve varsa Merkzeichen yer alır. Önemli Merkzeichen'ler şunlardır:
- G – yürüme yeteneğinde önemli kısıtlılık,
- aG – olağanüstü yürüme engeli,
- B – yanında refakatçi bulundurma hakkı,
- H – çaresizlik (sürekli yardıma muhtaçlık),
- Bl – körlük (Blindheit), Gl – sağırlık (Gehörlosigkeit), TBl – sağır-körlük (Taubblindheit),
- RF – yayın katkı payında indirim.
Berlin'e göre B, G, aG, H, Bl veya Gl işaretlerinden biri olanlar yeşil-turuncu, diğerleri yeşil bir kart alır. Kart en fazla beş yıl geçerli olacak şekilde düzenlenir; sağlık durumunda önemli bir değişiklik beklenmiyorsa süresiz verilebilir. Süreli oturum iznine sahip yabancılarda kartın geçerliliği en fazla oturum izninin sona erdiği ayın sonuna kadardır (SchwbAwV § 6 Abs. 5). Oturum iznini uzattığınızda kartı da yeniletmeyi unutmayın.
Önemli dezavantaj telafileri (Nachteilsausgleiche)
İş hayatında
- Ek izin: Ağır engelliler yılda beş iş günü ücretli ek izin alır; haftada beş günden az veya fazla çalışılıyorsa süre buna göre değişir (SGB IX § 208).
- İşten çıkarmaya karşı koruma: İşverenin ağır engelli bir çalışanı işten çıkarması, entegrasyon dairesinin (Integrationsamt) önceden onayını gerektirir (SGB IX § 168). Bu koruma iş ilişkisinin ilk altı ayında geçerli değildir (SGB IX § 173). Koruma ayrıca, işten çıkarma anında ağır engellilik belgelenmemişse veya yetkili makam başvuru sahibinin eksik katılımı nedeniyle kanuni süre içinde karar verememişse uygulanmaz (SGB IX § 173 Abs. 3).
Genel işçi hakları için iş sözleşmesi ve işçi hakları rehberimize bakabilirsiniz.
Vergide: engellilik götürü indirimi
GdB en az 20 olanlar vergi beyannamesinde, belge göstermeden, yıllık bir götürü indirim (Behinderten-Pauschbetrag) talep edebilir. Tutarlar (EStG § 33b, Stand: 20.11.2026):
- GdB 20: 384 €, GdB 30: 620 €, GdB 40: 860 €, GdB 50: 1.140 €,
- GdB 60: 1.440 €, GdB 70: 1.780 €, GdB 80: 2.120 €, GdB 90: 2.460 €, GdB 100: 2.840 €,
- çaresiz (H), kör (Bl) ve sağır-kör (TBl) kişiler: 7.400 €.
Beyanname için vergi beyannamesi rehberimize bakabilirsiniz.
Toplu taşımada
Hareket yeteneği önemli ölçüde kısıtlı, çaresiz veya sağır (gehörlos) ağır engelliler, ilgili işaretli kimlik kartı ve geçerli bir Wertmarke ile yerel toplu taşımada ücretsiz seyahat eder (SGB IX § 228). Wertmarke ücretlidir; tutar kanunla belirlenip düzenli olarak güncellenir. Kör (Bl) ve çaresiz (H) kişiler ile Grundsicherungsgeld veya sosyal yardım gibi bazı geçim yardımlarını alanlar Wertmarke'yi başvuru üzerine ücretsiz alır.
Sık sorulan sorular
Hangi GdB'den itibaren ağır engelli sayılırım?
GdB en az 50 ise (SGB IX § 2 Abs. 2). GdB 30 veya 40 ise Federal İş Ajansı'na başvurarak iş hayatında ağır engellilere denk sayılabilirsiniz.
Başvuruyu nereye yapmalıyım?
İkamet ettiğiniz eyalette yetkili makama; çoğu yerde bu makam Versorgungsamt veya bir eyalet dairesidir, bazı eyaletlerde belediyedir. Formlar eyaletin resmî sayfalarındadır.
Ağır engelli kimlik kartı ücretli mi?
Berlin'in resmî hizmet sayfasına göre kartın kendisi ücretsizdir. Ücretsiz toplu taşıma için gereken Wertmarke ise kural olarak ücretlidir.
Ağır engellilerin kaç gün ek izni var?
Haftada beş gün çalışanlar için yılda beş iş günü (SGB IX § 208). Ağır engellilere denk sayılanların bu hakkı ve toplu taşımada ücretsiz seyahat hakkı yoktur (SGB IX § 151 Abs. 3).
Kimlik kartım oturum iznimle birlikte mi sona erer?
Süreli oturum izni olan yabancılarda kartın geçerliliği en fazla oturum izninin sona erdiği ayın sonuna kadardır (SchwbAwV § 6 Abs. 5). Oturum izni uzatılınca kart da yenilenmelidir.
Düzeltme (20.11.2026): SSS'deki ifade düzeltildi ve metinle aynı hâle getirildi: süreli oturum izni olanlarda Schwerbehindertenausweis, en fazla oturum izninin sona erdiği ayın sonuna kadar geçerlidir.
Kaynaklar
- SGB IX § 2 – Begriffsbestimmungen (GdB 50, Gleichstellung ab 30)
- SGB IX § 151 – Geltungsbereich, Gleichstellung durch die Bundesagentur für Arbeit
- SGB IX § 152 – Feststellung der Behinderung, Ausweise
- SGB IX § 168 – Zustimmung des Integrationsamtes zur Kündigung
- SGB IX § 173 – Ausnahmen (erste sechs Monate)
- SGB IX § 208 – Zusatzurlaub
- SGB IX § 228 – Unentgeltliche Beförderung, Wertmarke
- Schwerbehindertenausweisverordnung § 6 – Gültigkeitsdauer
- EStG § 33b – Pauschbeträge für Menschen mit Behinderungen
- Service Berlin – Schwerbehindertenausweis beantragen
- LAGeSo Berlin – Die Merkzeichen und ihre gesundheitlichen Voraussetzungen
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. / Dieser Inhalt dient der allgemeinen Information und ersetzt keine Rechtsberatung.
Son kontrol / Zuletzt geprüft: 20.11.2026


