Son güncelleme: 21.11.2026
Bir kişi hem Almanya'da hem Türkiye'de mal bırakarak ölürse, hangi ülkenin miras hukukunun uygulanacağı sıkça karışır. Almanya ile Türkiye arasında 28 Mayıs 1929 tarihli Konsolosluk Sözleşmesi'nin 20. maddesine ek Nachlassabkommen (miras anlaşması) hâlâ uygulanır. Bu yazıda anlaşmanın 14. paragrafını, uygulama alanını, AB Miras Tüzüğü ile ilişkisini ve taşınır/taşınmaz mal ayrımını resmî kaynaklara dayanarak açıklıyoruz. Somut paylar, saklı pay (Pflichtteil / saklı pay) ve vergi bu yazının konusu değildir; bunlar her dosyada ayrı hesaplanır.
Kısaca
Almanya ile Türkiye arasındaki 28 Mayıs 1929 tarihli Konsolosluk Sözleşmesi'nin 20. maddesine ek miras anlaşması (RGBl. 1930 II s. 758 vd.) 14. paragrafına göre: taşınır mal için ölenin ölüm anındaki vatandaşlık hukuku, taşınmaz mal (arsa, konut gibi) için malın bulunduğu ülkenin hukuku uygulanır. Anlaşma, bir tarafın vatandaşının diğer tarafın ülkesindeki terekesini kapsar (18. paragraf, ülke dışında ölenin taşınır malını da içine alır). Kuzey Ren-Vestfalya Adalet portalındaki hâkim görüşe göre anlaşma, kişinin kendi vatandaşlık ülkesindeki malvarlığına uygulanmaz. Bundan şu sonuç çıkar: Türkiye'deki taşınmaz için Türk bakışına göre zaten Türk hukuku geçerlidir (MÖHUK Madde 20); bir Alman'ın Almanya'daki malvarlığında AB Miras Tüzüğü'nün olağan ikametgâh kuralı devreye girer. (AB) 650/2012 sayılı tüzüğün 75. maddesi, mevcut ikili sözleşmeleri saklı tutar. Çifte vatandaşlıkta anlaşmanın uygulanıp uygulanmadığı tartışmalıdır; bu yazıda bir sonuç ileri sürülmemiştir.
1929 miras anlaşması ne der?
Anlaşmanın resmi metni, Reichsgesetzblatt 1930 Teil II, sayı 18, s. 758 vd. olarak yayımlanmış (Berlin, 10 Mayıs 1930) ve Kuzey Ren-Vestfalya'nın ir-online.nrw.de portalında Konsolosluk Sözleşmesi'nin 20. maddesine ek olarak sunulmuştur. Metin paragraflarla (§) düzenlenmiştir. 14. paragraf miras ilişkilerini şöyle ayırır:
- § 14, 1. fıkra: Taşınır terekede miras ilişkileri, miras bırakanın ölüm anında mensup olduğu ülkenin hukukuna göre belirlenir.
- § 14, 2. fıkra: Taşınmaz terekede miras ilişkileri, malın bulunduğu ülkenin hukukuna göre – miras bırakan ölüm anında o ülkenin vatandaşıymış gibi – belirlenir.
20. maddeye ek anlaşma, bir tarafın vatandaşının diğer tarafın ülkesindeki terekesini konu alır. 18. paragraf, §§ 1–17'nin, bir tarafın ülkesinde bulunan ve diğer taraf vatandaşının o ülke dışında ölümü üzerine terekeye giren taşınır mala da uygulanacağını öngörür.
Kuzey Ren-Vestfalya Adalet portalı, Almanya'nın taraf olduğu bu tür devlet anlaşmalarının, hâkim görüşe (herrschende Meinung) göre, bir vatandaşın kendi vatandaşlık ülkesindeki malvarlığına uygulanmadığını belirtir; gerekçe, bu durumda korumanın gerekmediğidir. Bu görüş, Alman-Türk anlaşması için de aynı sayfada tekrarlanır. Bunun pratik sonucu şudur: Türkiye'deki bir taşınmaz bakımından Türk milletlerarası özel hukuku zaten Türk hukukunu uygular (MÖHUK'un 20. maddesinin 1. fıkrası: miras ölenin milli hukukuna tabidir; Türkiye'deki taşınmazlarda Türk hukuku uygulanır). Bir Alman'ın Almanya'daki malvarlığında ise anlaşma bu görüşe göre devreye girmez; (AB) 650/2012 sayılı Miras Tüzüğü'nün olağan ikametgâh kuralı uygulanır.
Somut bir örnek: Almanya'da ikamet eden bir Türk vatandaşı ölürse, anlaşmanın kapsamına giren Almanya'daki taşınır mallarda Türk hukuku (§ 14, 1. fıkra), Almanya'daki taşınmazda Alman hukuku (§ 14, 2. fıkra) uygulanır. Türkiye'deki taşınmazda ise, Türk makamları bakımından – hâkim görüşe göre anlaşma vatandaşın kendi ülkesindeki mala uygulanmadığı için – MÖHUK'un 20. maddesi uyarınca Türk hukuku geçerlidir. Anlaşma bu mala uygulanmıyorsa, Alman bakışına göre AB Miras Tüzüğü'nün olağan ikametgâh kuralı (21. madde) ve terekenin birliği (23. madde) devreye girebilir; bir Alman tereke mahkemesi farklı karar verebilir. Burada bir sonuç ileri sürülmemektedir.
Yetki, şekil ve belgeler
§ 15: Miras hakkının tespiti, tereke talepleri, vasiyetname alacakları ve saklı pay taleplerine ilişkin davalar, taşınır terekede miras bırakanın ölüm anında mensup olduğu devletin mahkemelerinde, taşınmaz terekede malın bulunduğu devletin mahkemelerinde açılır. Kararlar diğer devletçe tanınır.
§ 16: Ölüme bağlı tasarruflar şekil bakımından, düzenlendikleri yerin hukuku veya miras bırakanın düzenleme anındaki vatandaşlık hukuku gözetilmişse geçerlidir. Aynı kural bu tasarrufların geri alınmasında da geçerlidir.
§ 17: Miras bırakanın mensup olduğu devletin yetkili makamının, o devletin hukukuna göre düzenlediği, özellikle mirasçı veya vasiyeti yerine getirme görevlisinin hakkına ilişkin bir belge (örneğin Türkiye'den veraset ilamı, Almanya'dan Erbschein), taşınır terekede diğer devletin ülkesinde de bu ilişkilerin ispatı için yeterlidir. Gerçekliğin ispatı için o devletin bir konsolosu veya diplomatik temsilcisinin onayı yeterlidir. Buna göre, Almanya'daki bir Türk miras bırakanın banka bakiyesi gibi taşınır malları için kural olarak onaylı Türk veraset ilamı yeterlidir; taşınmaz mallar için bu kural uygulanmaz. Bankanın kendi ödeme uygulaması bundan ayrı bir meseledir.
Vasiyetname veya miras sözleşmesiyle hukuk seçimi, tüzüğün 22. maddesinde AB içinde düzenlenmiştir. 1929 anlaşmasının kapsamındaki bir Almanya–Türkiye mirasında bu seçimin ne kadar etkili olduğu, anlaşma metni ve somut dosyaya bakılmadan ileri sürülemez; bu yüzden burada genel bir hukuk seçimi tavsiyesi verilmemektedir.
Anlaşmanın Alman-Türk çifte vatandaşlara uygulanıp uygulanmadığı tartışmalıdır. Aynı resmî portal, Alman-İran miras anlaşması bakımından çifte vatandaşlıkta anlaşmanın uygulanmadığını belirtir; Alman-Türk ilişkisi için burada aynı sonucu ileri sürmüyoruz. Bu tür sorular somut olaya ve gerektiğinde mahkeme değerlendirmesine bağlıdır.
AB Miras Tüzüğü bu ilişkiyi ortadan kaldırır mı?
(AB) 650/2012 sayılı tüzük (EuErbVO), AB içinde kural olarak mirasa, miras bırakanın ölüm anındaki olağan ikametgâhının hukukunu uygular ve belirli şartlarla vatandaşlık hukukunun seçilmesine imkân tanır (tüzük Madde 21 ve 22). Ancak tüzüğün 75. maddesinin 1. fıkrası açıktır: Tüzük, kabul edildiği tarihte bir veya birden fazla üye devletin taraf olduğu ve tüzüğün düzenlediği alanları ilgilendiren uluslararası sözleşmelerin uygulanmasını etkilemez.
1929 Alman-Türk anlaşması böyle bir sözleşmedir. Bu nedenle Almanya ile Türkiye arasındaki mirasta, anlaşmanın kapsamına giren konularda 14. paragraftaki vatandaşlık/bulunduğu yer ayrımı uygulanır; tüzüğün olağan ikametgâh kuralı bu ikili ilişkiyi kendiliğinden değiştirmez. Tüzüğün 75. maddesinin 2. fıkrası yalnızca üye devletlerin kendi aralarındaki sözleşmelerde tüzüğe öncelik tanır; Türkiye üye devlet değildir.
Sık sorulan sorular
Almanya'da yaşayan bir Türk vatandaşı ölürse hangi hukuk uygulanır?
Almanya'daki taşınır mallarda kural olarak Türk hukuku (§ 14, 1. fıkra, vatandaşlık), Almanya'daki taşınmazda kural olarak Alman hukuku (§ 14, 2. fıkra) uygulanır. Türkiye'deki taşınmazda, Türk makamları bakımından – hâkim görüşe göre anlaşma vatandaşın kendi ülkesindeki mala uygulanmadığı için – MÖHUK'un 20. maddesi uyarınca Türk hukuku geçerlidir. Anlaşma uygulanmıyorsa, Alman bakışına göre tüzüğün 21. ve 23. maddeleri devreye girebilir; bir Alman tereke mahkemesi farklı karar verebilir.
AB Miras Tüzüğü 1929 anlaşmasının yerini aldı mı?
Hayır. Tüzüğün 75. maddesinin 1. fıkrası, tüzük kabul edildiğinde mevcut ve aynı konuları düzenleyen uluslararası sözleşmeleri saklı tutar. Almanya–Türkiye ilişkisi bu kapsamdadır.
Bankadaki para taşınır mıdır?
Banka bakiyesi taşınır mal sayılır; 14. paragrafa göre kural olarak ölenin vatandaşlık hukuku uygulanır. § 17'ye göre, Türk miras bırakanın Almanya'daki taşınır malları için kural olarak onaylı Türk veraset ilamı yeterlidir. Bankanın kendi ödeme koşulları bundan ayrı bir uygulamadır.
Türkiye'deki ev için Alman Erbschein yeterli midir?
§ 17'deki “yeterli belge” kuralı yalnızca taşınır tereke içindir. Türkiye'deki taşınmaz bu kuralın dışındadır; tapu veya mahkeme işlemleri kendi belgelerini isteyebilir, çeviri ve onay gerekebilir.
Payımı bu yazıdan hesaplayabilir miyim?
Hayır. Yasal paylar, saklı pay ve vergi hem Alman hem Türk hukukunda somut aile durumuna bağlıdır; bu yazıda pay oranı veya tutar verilmemiştir.
İlgili yazılar: Almanya'da Türk pasaportu, kimlik ve e-Devlet · Kayıp belgeler: kimlik, pasaport, ehliyet
Kaynaklar
- Anlage zu Artikel 20 des deutsch-türkischen Konsularvertrags (Nachlassabkommen), RGBl. 1930 II S. 758 ff. (amtlicher Text, ir-online.nrw.de)
- Justiz NRW – Internationales Erbrecht (h. M. zum Anwendungsbereich; Doppelstaater beim Iran-Abkommen)
- MÖHUK (5718 sayılı Kanun) Madde 20 – Miras
- Verordnung (EU) Nr. 650/2012 (EuErbVO), insbesondere Art. 21, 22 und 75
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. / Dieser Inhalt dient der allgemeinen Information und ersetzt keine Rechtsberatung.
Son kontrol / Zuletzt geprüft: 21.11.2026


