Son güncelleme: 21.11.2026
Redaksiyon açıklıyor
Bu yazı bir uzman görüşü değildir; gazetta Redaksiyonu'nun bir mahkeme kararını/kanunu açıklamasıdır.
Federal İş Mahkemesi 13 Eylül 2022'de (1 ABR 22/21) Almanya'da günlük çalışmanın başlangıcının ve bitişinin kaydedilmesi gerektiğine karar verdi. Dayanak, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun (ArbSchG) 3. maddesinin 2. fıkrasının 1. bendi ve Adalet Divanı'nın 14 Mayıs 2019 tarihli C-55/18 (CCOO) kararıdır. Çalışma Süresi Kanunu'nun (ArbZG) 16. maddesindeki dar kayıt kuralı bu yükümlülüğü tek başına karşılamaz. Bu yazı kararı ve Federal Çalışma Bakanlığı'nın (BMAS) 8 Ağustos 2025 tarihli açıklamasını özetler. Günlük azami süre için iş sözleşmesi rehberimize bakabilirsiniz.
Kısaca
BAG (13.09.2022, 1 ABR 22/21) ve BMAS'a göre işveren, ArbSchG § 3, 2. fıkranın 1. bendinin Birlik hukukuna uygun yorumuyla, günlük çalışma süresinin başlangıcını ve bitişini (dolayısıyla süresini) kaydeden bir sistem kurmak zorundadır. Adalet Divanı (14.05.2019, C-55/18) üye devletlerin, her işçinin günlük çalışma süresini ölçen nesnel, güvenilir ve erişilebilir bir sistem öngörmesini istemiştir. Bu yükümlülük hâlihazırda yürürlükteki hukuktur; ArbZG değişikliği beklenemez. 21.11.2026 itibarıyla ArbZG § 16, 2. fıkra hâlâ yalnızca yasal günlük süreyi aşan çalışmanın kaydını ve belgelerin en az iki yıl saklanmasını öngörür; bu, BAG'a göre yeterli değildir. Federal kabine 18.11.2026'da kabul ettiği çalışma hukuku paketinde çalışma süresi kaydına ilişkin bir kural öngörmemiştir. BMAS'a göre kaydın şimdilik zorunlu bir biçimi yoktur, el yazısı da mümkündür. Yükümlülük, yasa koyucunun 2003/88/EG sayılı yönergenin 17. maddesinin 1. fıkrası uyarınca sapma öngördüğü kişiler (örneğin ArbZG § 18'deki yönetici çalışanlar) için uygulanmaz.
Adalet Divanı ve Federal İş Mahkemesi
Adalet Divanı 14 Mayıs 2019'da (C-55/18, CCOO) çalışma süresi yönergesini yorumlayarak şunu tespit etti: Üye devletler, işverenleri, her işçinin günlük olarak fiilen çalıştığı süreyi ölçmeye elverişli nesnel, güvenilir ve erişilebilir bir sistem kurmakla yükümlü kılmalıdır.
Federal İş Mahkemesi 13 Eylül 2022'de (1 ABR 22/21) bu içtihadın Almanya'da da bağlayıcı olduğunu açıkladı. Kararın 1. ilke cümlesine (Leitsatz 1) ve BMAS'ın 8 Ağustos 2025'te güncellediği soru-cevap metnine göre işveren, ArbSchG § 3, 2. fıkranın 1. bendinin Birlik hukukuna uygun yorumuyla, günlük çalışma süresinin başlangıcını ve bitişini kaydeden bir sistem kurmak zorundadır; böylece süre de belgelenir. Yalnızca fazla mesai yeterli değildir.
Davanın konusu, bir işletme kurulunun elektronik bir sistemin kurulması için İşletme Anayasası Kanunu (BetrVG) § 87 uyarınca inisiyatif hakkı olup olmadığıydı. Mahkeme, işverenin kayıt yükümlülüğünün zaten kanundan doğduğunu; bu nedenle kurulun, uzlaştırma kuruluna (Einigungsstelle) başvurarak böyle bir sistemi işverene karşı zorla kabul ettirme hakkının söz konusu olmadığını belirtmiştir. İşveren elektronik bir sistem kurmayı seçerse, teknik izleme araçlarının getirilmesinde işletme konseyinin katılım hakkı (betriebliche Mitbestimmung) BetrVG § 87, 1. fıkranın 6. bendi uyarınca gündeme gelebilir; bunun ayrıntısı somut düzenleme payına bağlıdır.
BAG'ın 1. ilke cümlesine (Leitsatz 1) göre yükümlülük, yasa koyucunun 2003/88/EG sayılı yönergenin 17. maddesinin 1. fıkrası uyarınca sapma öngördüğü çalışanlar için uygulanmaz. ArbZG § 18, kanunun örneğin İşletme Anayasası Kanunu § 5, 3. fıkra anlamındaki yönetici çalışanlara (leitende Angestellte) ve başhekimlere uygulanmadığını belirtir.
Çalışma Süresi Kanunu henüz aynı şeyi yazmıyor
ArbZG § 16, 2. fıkra, işverenin, § 3, 1. cümledeki iş günü çalışma süresini aşan çalışmayı kaydetmesini ve belirli uzatma onaylarını bir listede tutmasını ister; belgeler en az iki yıl saklanır. BMAS, bu kuralın BAG ve Divan ölçütlerini karşılamadığını açıkça belirtir. İşveren, kanunun bu madde bakımından değiştirilmesini bekleyemez: BAG'a göre başlangıç ve bitişin kaydı bugünden geçerli hukuktur.
21.11.2026'da gesetze-im-internet.de'deki ArbZG § 16 metni hâlâ yalnızca aşan sürenin kaydını öngörür; daha geniş bir elektronik kayıt yükümlülüğü bu maddede yer almaz. Federal kabine 18 Kasım 2026'da “belirli çalışma hukuku hükümlerinin değiştirilmesi ve şirket yönetiminde çalışan katılımının (Unternehmensmitbestimmung) korunması” adlı yasa tasarısını kabul etmiştir. BMAS'ın aynı günkü basın açıklamasına göre paket, ArbZG bakımından fırın/pastane zanaatı ve kamu kütüphanelerinde pazar ve resmi tatil çalışmasının genişletilmesini öngörür; çalışma süresinin kaydına ilişkin bir kural içermez. Koalisyon sözleşmesinde duyurulan elektronik kayıt yükümlülüğü, 21.11.2026 itibarıyla bir yasa tasarısı olarak kabul edilmiş değildir (BMAS soru-cevap metni, 08.08.2025).
BMAS, kaydın şimdilik belirli bir biçime bağlı olmadığını, el yazısıyla da yapılabileceğini; işverenin kaydı çalışanlara bırakabileceğini, ancak iş sağlığı ve güvenliği bakımından sorumluluğun işverende kaldığını belirtir. Güven esasına dayalı çalışma saati (Vertrauensarbeitszeit) de, süre sınırlarına uyulması ve sürenin kaydedilmesi koşuluyla mümkündür.
BMAS, Çalışma Süresi Kanunu hükümlerinin çalışma yerinden bağımsız olduğunu, örneğin evden çalışmada (Homeoffice) da geçerli olduğunu belirtir. Günlük azami çalışma süresi ve dinlenme süreleri mobil çalışmada da bugünden uyulması gereken kurallardır. Evden çalışma, kaydı ortadan kaldırmaz.
Sık sorulan sorular
İşveren hâlâ yalnızca fazla mesaiyi mi kaydeder?
Hayır. BAG ve BMAS'a göre günlük çalışma süresinin başlangıcı ve bitişi (dolayısıyla süresi) kaydedilmelidir. ArbZG § 16, 2. fıkradaki dar kural bu yükümlülüğü karşılamaz.
Kayıt elektronik olmak zorunda mı?
21.11.2026 itibarıyla ArbZG böyle bir biçim zorlamaz. BMAS'a göre şimdilik el yazısı da yeterlidir. 18.11.2026 tarihli kabine paketi kayıt yükümlülüğünü düzenlemez. Biçimi zorunlu kılan bir yasa değişikliği yayımlanırsa kural değişir.
İşveren kaydı bana bırakabilir mi?
BMAS'a göre kaydın fiilen çalışan tarafından tutulması mümkündür; iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğü işverende kalır.
Güven esasına dayalı mesai (Vertrauensarbeitszeit) bitti mi?
Hayır. BMAS'a göre, çalışma süresi sınırlarına uyulması ve sürenin kaydedilmesi koşuluyla bu model varlığını sürdürür.
İşletme kurulu elektronik sistemi zorla getirtebilir mi?
BAG, yükümlülük zaten kanundan doğduğu için işletme konseyinin bu sistemi inisiyatif hakkıyla (uzlaştırma kurulu / Einigungsstelle yoluyla) işverene dayatamayacağına karar verdi. İşveren elektronik bir sistem kurarsa, teknik izleme bakımından işletme konseyinin katılım hakkı (betriebliche Mitbestimmung) doğabilir.
Kaynaklar
- BAG, Beschluss vom 13.09.2022, 1 ABR 22/21 (Leitsatz 1: Beginn und Ende der täglichen Arbeitszeit)
- BMAS – Fragen und Antworten zur Arbeitszeiterfassung (Stand: 08.08.2025; Koalitionsvertrag: elektronische Pflicht)
- BMAS – Pressemitteilung, 18.11.2026: Kabinett beschließt Arbeitsrechtspaket (keine Regelung zur Arbeitszeiterfassung)
- EuGH, Urteil vom 14.05.2019, C-55/18 (CCOO)
- ArbSchG § 3 – Grundpflichten des Arbeitgebers
- ArbZG § 16 – Aushang und Arbeitszeitnachweise (Abs. 2, Stand 21.11.2026)
- ArbZG § 18 – Nichtanwendung des Gesetzes (u. a. leitende Angestellte)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. / Dieser Inhalt dient der allgemeinen Information und ersetzt keine Rechtsberatung.
Son kontrol / Zuletzt geprüft: 21.11.2026


