Son güncelleme: 21.11.2026
Redaksiyon açıklıyor
Bu yazı bir uzman görüşü değildir; gazetta Redaksiyonu'nun bir mahkeme kararını/kanunu açıklamasıdır.
Almanya'da yaşayan bir Türk vatandaşının eşinin gelebilmesi için gelen eşin kural olarak basit Almanca (A1) belgesi sunması gerekir. Avrupa Birliği Adalet Divanı 10 Temmuz 2014'te Doğan kararında (C-138/13) bu düzenlemeyi, ortaklık hukukundaki durdurma hükmüyle bağdaşmaz buldu. Gerekçede Divan, dil bilgisi yokluğunun somut durum incelenmeden otomatik ret sebebi olmasının ileri sürülen hedeflerin ötesine geçtiğini belirtti. Yasa koyucu 2015'te ağır durum istisnasını (AufenthG § 30, 1. fıkranın 3. cümlesinin 6. bendi) ekledi. Bu yazı, kararı ve bugünkü yasal durumu mahkeme metinlerine ve kanuna dayanarak açıklar; bir uzman görüşü değildir. Genel eş birleşimi şartları için aile birleşimi rehberimize bakabilirsiniz.
Kısaca
Adalet Divanı, 10.07.2014 tarihli Doğan kararında (C-138/13): 23.11.1970 tarihli Ek Protokol'ün 41. maddesinin 1. fıkrasındaki durdurma hükmü, ilgili üye devlette bu protokol yürürlüğe girdikten sonra getirilen ve o devlette oturan Türk vatandaşlarının eşlerinden, aile birleşimi amacıyla girişte, o devletin resmî dilinde basit bilgiyi önceden kanıtlamalarını isteyen bir ulusal kurala engel olur, diye hükmetti. Somut olayda Türkiye'de yaşayan eşin vizesi, A1 belgesi olmadığı için reddedilmişti; referans kişi Türk vatandaşı olup Almanya'da Niederlassungserlaubnis sahibi bir öz çalışandı. 2015'te eklenen § 30, 1. fıkranın 3. cümlesinin 6. bendi, somut durumda girişten önce dil öğrenmeye çalışmanın mümkün veya makul olmadığı hâllerde dil şartının aranmamasını sağlar; 2. bent hastalık veya engellilik hâlinde de istisna tanır. Federal İdare Mahkemesi (25.06.2019, 1 C 40.18) – bu dava bir Türk işçisinin eşinin birleşimine ilişkindi (durdurma kuralları ARB 2/76 Madde 7 ve ARB 1/80 Madde 13) – bu istisnanın Birlik hukukuna uygun, kişiye özel uygulanması koşuluyla dil şartının orantılı sayılabileceğini belirtmiştir. Temsilcilikler A1 belgesini kural olarak hâlâ ister.
Doğan kararı ne dedi?
Dava, Türkiye'de yaşayan bir Türk vatandaşının, Almanya'da Niederlassungserlaubnis sahibi ve bir şirketi yöneten eşinin yanına gelmek için vize istemesi üzerine çıktı. Alman Ankara Büyükelçiliği başvuruyu, basit Almanca bilgisi kanıtlanmadığı için tekrar reddetmiş; Berlin İdare Mahkemesi soruyu Adalet Divanı'na göndermişti.
Divan (İkinci Daire) 10 Temmuz 2014'te hüküm fıkrasında şunu tespit etti: Ek Protokol'ün 41. maddesinin 1. fıkrasındaki durdurma hükmü, protokol ilgili üye devlette yürürlüğe girdikten sonra getirilen ve o devlette oturan Türk vatandaşlarının eşlerinden, aile birleşimi için girişte, o devletin resmî dilinde basit bilgiyi önceden kanıtlamalarını isteyen bir ulusal düzenlemeye engel olur. Gerekçenin 38. paragrafında Divan, böyle bir şartın aile birleşimini zorlaştırarak yerleşme serbestisinin kullanılmasına yeni bir kısıtlama getirdiğini; dil bilgisi yokluğunun, somut durumun özel koşulları incelenmeden otomatik ret sebebi olmasının, ileri sürülen hedefler (örneğin entegrasyon) bakımından gerekli olanın ötesine geçtiğini belirtti.
Karar, durdurma hükmünün kapsamındaki Türk referans kişiler (somut olayda yerleşme serbestisine dayanan bir öz çalışan) bakımından verilmiştir. Aile birleşiminin genel şartları – örneğin yaş, geçim, uygun konut – bu kararla ortadan kalkmaz.
Yasa koyucu ve 2019 kararı ne değiştirdi?
AufenthG § 30, 1. fıkranın 1. cümlesinin 2. bendi hâlâ kural olarak gelen eşin basit biçimde Almanca anlaşabilmesini ister. Aynı fıkranın 3. cümlesi istisnaları sayar. 2. bent, eşin hastalık veya engellilik nedeniyle basit dil bilgisi edinemeyeceği hâllerde dil şartının dikkate alınmayacağını öngörür. 6. bent, somut durumun özel koşulları nedeniyle eşin girişten önce basit Almanca öğrenmeye çalışmasının mümkün veya kendisinden beklenemez olduğu hâllerde dil şartının dikkate alınmayacağını öngörür. 6. bent, Doğan kararından sonra eklenmiştir.
Federal İdare Mahkemesi 25 Haziran 2019'da (1 C 40.18) şunu vurgulamıştır: 6. bendin eklenmesinden sonra, giriş öncesi dil şartı, izlenen hedef için gerekli olanın ötesine kural olarak geçmez. Bu karar, Doğan davasının devamı değildir; somut olay, bir Türk işçisinin eşinin birleşimine ilişkindi ve durdurma kuralları olarak ARB 2/76 Madde 7 ile ARB 1/80 Madde 13 uygulanmıştı. Orantılılık değerlendirmesi yine de geçerlidir: Orantılılık, ağır durum kuralının Birlik hukukuna uygun yorumu ve uygulanmasıyla sağlanır; çünkü kural, somut durumun bütün koşullarının dikkate alınmasına imkân verir ve eksik Almanca nedeniyle başvurunun otomatik reddini önler (Mahkeme, 26.01.2017 tarihli 1 C 1.16 sayılı kararına da atıf yapar). Beklenemezlik, eşin kişiliğinden veya dış koşullardan kaynaklanabilir; Mahkeme örnek olarak yaş, sağlık durumu, bilişsel yetiler, kursların erişilebilirliği veya dil öğrenme imkânının fiilen ve makul biçimde bulunup bulunmadığını sayar.
Sonuç olarak: Doğan kararı, dil şartının hiç sorulamayacağı anlamına gelmez. Bugünkü kanuna göre A1 belgesi kural olarak istenebilir; ancak ret otomatik olamaz ve yasal istisnalar (özellikle 2. ve 6. bent) kişiye özel incelenmelidir. Türkiye'deki Alman temsilciliklerinin güncel bilgi notu da A1 belgesini (Türkiye'de Goethe-Institut “Start Deutsch 1” veya ÖSD “Grundstufe Deutsch 1”, başvuru tarihinde 12 aydan eski olmamak üzere) kural olarak listeler. A1 sınavları için Almanca sertifikaları rehberimize de bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Türk vatandaşının eşi A1 belgesi sunmak zorunda değil midir?
Kural olarak belge yine istenir. Doğan kararının hüküm fıkrası düzenlemeyi durdurma hükmüyle bağdaşmaz bulmuş; gerekçenin 38. paragrafı, belgenin yokluğunun somut durum incelenmeden otomatik ret sebebi olmasını eleştirmiştir. Bugün § 30, 1. fıkranın 3. cümlesinin 6. bendi bu incelemeyi kanuna işlemiştir.
Ağır durum istisnası ne zaman devreye girer?
Kanuna göre, somut durumda girişten önce basit Almanca öğrenmeye çalışmak mümkün veya makul değilse (6. bent). Hastalık veya engellilik hâlinde ayrıca 2. bent uygulanabilir. BVerwG, 6. bent için örnek olarak yaş, sağlık, bilişsel yetiler ve kursların fiilen erişilebilir olup olmadığını gösterir. Kararı yetkili makam verir.
Karar yalnızca öz çalışanların eşleri için midir?
Doğan kararındaki somut olay bir öz çalışan ve Niederlassungserlaubnis sahibi Türk vatandaşının eşiydi; hukuki dayanak Ek Protokol'ün 41. maddesinin 1. fıkrasıydı. 2019'daki 1 C 40.18 kararı ise bir Türk işçisinin eşinin birleşimine ilişkindi (ARB 2/76 Madde 7 ve ARB 1/80 Madde 13). Hangi statünün somut başvuruya uyduğu dosyaya bağlıdır.
Alman vatandaşının eşi için de Doğan geçerli midir?
Doğan kararı, üye devlette oturan Türk vatandaşlarının eşlerini konu alır. Alman vatandaşının eşi için kural olarak AufenthG § 28 uygulanır; A1 şartı orada da kural olarak aranır, dayanak ortaklık hukuku değildir.
Hangi A1 belgesi kabul edilir?
Türkiye'deki Alman temsilciliklerinin güncel notuna göre Goethe-Institut “Start Deutsch 1” ve ÖSD “Grundstufe Deutsch 1”; belge başvuru tarihinde 12 aydan eski olmamalıdır. Başka kurumların belgelerinin kabulü bu nota göre değişebilir.
İlgili yazılar: Ankara Anlaşması ve 1/80 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı
Kaynaklar
- EuGH, Urteil vom 10.07.2014, C-138/13 (Dogan), ECLI:EU:C:2014:2066
- AufenthG § 30 – Ehegattennachzug (Abs. 1 Satz 1 Nr. 2 und Satz 3 Nr. 2 und Nr. 6)
- BVerwG, Urteil vom 25.06.2019, 1 C 40.18 (Härtefallklausel; Arbeitnehmer-Fall, Art. 7 ARB 2/76 und Art. 13 ARB 1/80)
- Auswärtiges Amt / Deutsche Vertretungen in der Türkei – Merkblatt 01F Ehegattennachzug (A1: Goethe oder ÖSD, höchstens 12 Monate alt)
- Zusatzprotokoll vom 23.11.1970, Art. 41 Abs. 1
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. / Dieser Inhalt dient der allgemeinen Information und ersetzt keine Rechtsberatung.
Son kontrol / Zuletzt geprüft: 21.11.2026


