Yıllık izin kendiliğinden yanmaz: Mahkeme kararları

Tarih:

Paylaş:

Son güncelleme: 21.11.2026

Redaksiyon açıklıyor

Bu yazı bir uzman görüşü değildir; gazetta Redaksiyonu'nun bir mahkeme kararını/kanunu açıklamasıdır.

Federal İzin Kanunu (BUrlG) § 7, 3. fıkra, yıllık iznin kural olarak aynı takvim yılı içinde verilmesini ve kullanılmasını ister; devir yalnızca belirli gerekçelerle ve izleyen yılın ilk üç ayı için mümkündür. Uzun süre bu kural, işçinin izin talep etmemiş olması hâlinde iznin yıl sonunda kendiliğinden yanacağı biçimde uygulandı. Adalet Divanı ve Federal İş Mahkemesi bu otomatik yanmayı, işveren işçiyi somut biçimde uyarmadıysa, kabul etmez. Bu yazı o kararları açıklar; yasal izin süresi için iş sözleşmesi rehberimize bakabilirsiniz.

Kısaca

Adalet Divanı 6 Kasım 2018'de (C-684/16, Max-Planck-Gesellschaft) hükmetti: İşçi ilgili dönemde izin talebinde bulunmadığı için, dönem sonunda ücretli yıllık izin günlerini ve iş ilişkisi bittiğinde kullanılmayan izin karşılığını otomatik olarak – işverenin onu bu hakkı kullanabilecek duruma getirip getirmediği, örneğin uygun biçimde aydınlatıp aydınlatmadığı incelenmeden – kaybediyorsa, bu sonuç 2003/88/EG sayılı yönergenin 7. maddesine ve Temel Haklar Şartı'nın 31. maddesinin 2. fıkrasına aykırıdır. Aynı gün Divan Kreuziger kararında (C-619/16) aynı ilkeyi, iş ilişkisi bittiğinde kullanılmayan izin karşılığı bakımından da uyguladı. Federal İş Mahkemesi 19 Şubat 2019'da (9 AZR 541/15) bunu BUrlG § 7'ye uyguladı: İzin kural olarak ancak işveren işçiyi somut izin hakkından ve yanma sürelerinden haberdar etmiş, izni kullanmaya açıkça davet etmiş ve işçi yine de kendi isteğiyle kullanmamışsa yıl sonunda yanar. İspat yükü işverendedir. İzin hakkı üç yıllık zamanaşımına tabidir; süre, işverenin somut hak ve yanma süreleri konusunda aydınlattığı ve işçinin izni yine de kendi isteğiyle kullanmadığı takvim yılının sonunda işlemeye başlar (EuGH C-120/21, 22.09.2022; BAG 9 AZR 266/20, 20.12.2022).

Kanun ne der?

BUrlG § 7, 3. fıkranın 1. cümlesine göre izin, içinde bulunulan takvim yılı içinde verilmeli ve kullanılmalıdır. Devri izleyen yıla yalnızca acil işletme gerekçeleri veya işçinin kişiliğinden kaynaklanan nedenler haklı kılıyorsa mümkündür; bu durumda izin izleyen yılın ilk üç ayı içinde verilmeli ve kullanılmalıdır (§ 7, 3. fıkranın 2. ve 3. cümleleri). İş ilişkisi sona erdiği için izin artık verilemiyorsa, karşılığı ödenir (§ 7, 4. fıkra). İznin ne zaman kullanılacağına ilişkin talepler kural olarak dikkate alınır; acil işletme gerekleri veya sosyal bakımdan öncelikli başka talepler engel olabilir (§ 7, 1. fıkra).

Adalet Divanı: otomatik yanma yok

Divan (Büyük Daire) 6 Kasım 2018'de C-684/16 sayılı kararda şunu tespit etti: 2003/88/EG sayılı çalışma süresi yönergesinin 7. maddesi ve Temel Haklar Şartı'nın 31. maddesinin 2. fıkrası, işçinin ilgili dönemde izin talebinde bulunmamış olması nedeniyle, dönem sonunda o döneme ait ücretli yıllık izin günlerini ve iş ilişkisi bittiğinde kullanılmayan izin için parasal karşılığı otomatik olarak – işverenin onu bu hakkı gerçekten kullanabilecek duruma getirip getirmediği, örneğin uygun aydınlatma yoluyla, önceden incelenmeden – kaybetmesine yol açan bir ulusal kurala engel olur.

Aynı gün Divan, Kreuziger kararında (C-619/16, ECLI:EU:C:2018:872) aynı ilkeyi iş ilişkisi sona erdiğinde kullanılmayan izin karşılığı bakımından da uyguladı: İşçi, iş ilişkisi bitmeden izin talebinde bulunmadığı için günlerini ve karşılığını otomatik olarak – işverenin onu, örneğin uygun aydınlatmayla, hakkı kullanabilecek duruma getirip getirmediği incelenmeden – kaybediyorsa, bu da yönergenin 7. maddesine aykırıdır.

Divan, ulusal mahkemenin iç hukuku Birlik hukukunun tam etkisini sağlayacak biçimde yorumlamasını; bunun mümkün olmadığı ve işverenin, işçiyi hakkı kullanabilecek duruma getirmek için gereken özeni gösterdiğini kanıtlayamadığı ölçüde, aykırı ulusal kuralın uygulanmamasını istedi.

Federal İş Mahkemesi ne yaptı?

Federal İş Mahkemesi 19 Şubat 2019'da (9 AZR 541/15) bu içtihadı BUrlG § 7'ye yönelterek uyguladı. Mahkeme'nin basın açıklamasına göre: İşçinin ücretli yıllık izin hakkı, kural olarak ancak işveren onu somut izin hakkından ve yanma sürelerinden önceden haberdar etmiş ve işçi izni yine de kendi isteğiyle kullanmamışsa takvim yılı sonunda sona erer.

İşveren, iznin referans döneminin veya devir döneminin sonunda – işçi kullanmazsa – yanacağını açık ve zamanında bildirmelidir. Yönergeye uygun yorumda yanma kural olarak ancak işveren işçiyi somut olarak izni almaya davet etmiş ve aksi hâlde izin yılının veya devir süresinin sonunda hakkın sona ereceğini açık ve zamanında belirtmişse gerçekleşir. Somut olayda Mahkeme dosyayı bu noktaların aydınlatılması için istinaf mahkemesine geri gönderdi.

Bu, iznin hiç yanmayacağı anlamına gelmez. İşveren yükümlülüğünü yerine getirmiş ve işçi yine de serbestçe izni kullanmamışsa, § 7, 3. fıkradaki süreler uygulanabilir.

Zamanaşımı

Adalet Divanı 22 Eylül 2022'de (C-120/21, ECLI:EU:C:2022:718) şunu hükme bağladı: Yönergenin 7. maddesi ve Temel Haklar Şartı'nın 31. maddesinin 2. fıkrası, işçinin kazandığı ücretli yıllık izin hakkının, hakkın doğduğu yılın sonunda işlemeye başlayan üç yıllık bir sürenin dolmasıyla zamanaşımına uğramasına – işveren işçiyi bu hakkı gerçekten kullanabilecek duruma getirmediyse – engel olur.

Federal İş Mahkemesi 20 Aralık 2022'de (9 AZR 266/20, 48/22 sayılı basın duyurusu) bunu Alman hukukuna uyguladı: Yasal izin hakkı zamanaşımına tabidir; ancak üç yıllık süre, işverenin işçiyi somut izin hakkı ve yanma süreleri konusunda aydınlattığı ve işçinin izni yine de kendi isteğiyle kullanmadığı takvim yılının sonunda işlemeye başlar.

İş ilişkisi bittikten sonraki izin karşılığı (Abgeltung, § 7, 4. fıkra) kendi zamanaşımına tabidir. BAG 31 Ocak 2023'te (9 AZR 456/20, 5/23 sayılı basın duyurusu) şunu belirtmiştir: Bu karşılık için üç yıllık süre kural olarak iş ilişkisinin sona erdiği yılın sonunda işlemeye başlar; işverenin aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirmiş olmasına bağlı değildir. Ayrıca sözleşme veya toplu sözleşmede genel düşme süreleri (Ausschlussfristen) öngörülmüş olabilir; somut süreler sözleşmeye bağlıdır, bu yazıda genel bir gün sayısı verilmemiştir.

Sık sorulan sorular

İzin talep etmezsem yıl sonunda kendiliğinden yanar mı?

Kural olarak hayır, işveren sizi somut hakkınız ve yanma süreleri konusunda açık ve zamanında uyarmadıysa. Uyarı yapılmış ve siz yine de izni kendi isteğinizle kullanmamışsanız yanma mümkün olabilir.

İşveren beni nasıl uyarmalıdır?

BAG'a göre işveren somut izin hakkını bildirmeli, izni kullanmaya davet etmeli ve kullanılmazsa dönemin veya devir süresinin sonunda hakkın sona ereceğini açık ve zamanında belirtmelidir.

İşten ayrılırken kullanılmayan izin ne olur?

BUrlG § 7, 4. fıkraya göre iş ilişkisi sona erdiği için verilemeyen izin parasal olarak karşılanır. Divan (C-684/16 ve Kreuziger, C-619/16), otomatik kaybı, işverenin işçiyi hakkı kullanabilir duruma getirip getirmediği incelenmeden kabul etmez. Bu karşılık kendi zamanaşımına tabidir; BAG'a göre üç yıllık süre kural olarak iş ilişkisinin sona erdiği yılın sonunda işlemeye başlar (9 AZR 456/20). Sözleşme veya toplu iş sözleşmesindeki düşme süreleri ayrıca uygulanabilir.

Sözleşmeyle yasal izin hakkı azaltılabilir mi?

Hayır, işçi aleyhine değil. BUrlG § 13, 1. fıkraya göre kanunun hükümlerinden – § 7, 2. fıkranın 2. cümlesi dışında – işçi aleyhine sapılamaz. Toplu iş sözleşmesinde, § 1, § 2 ve § 3, 1. fıkra hariç, sapmaya izin verilir; toplu iş sözleşmesine bağlı olmayan taraflar ancak ilgili toplu iş sözleşmesi kuralının uygulanmasını kararlaştırmışlarsa o sapmadan yararlanır. Yasal asgari izin işçi aleyhine ortadan kaldırılamaz.

Yasal izin kaç gündür?

BUrlG § 3'e göre asgari izin, altı günlük iş haftası esas alındığında 24 iş günüdür; beş gün çalışanlarda bu 20 iş gününe denk gelir. Birçok sözleşme daha fazla gün öngörür. Ayrıntı iş sözleşmesi yazımızdadır.

Kaynaklar

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. / Dieser Inhalt dient der allgemeinen Information und ersetzt keine Rechtsberatung.

Son kontrol / Zuletzt geprüft: 21.11.2026

spot_img

İlgili yazılar

Boyasız teslim edilen evde tadilat yükümlülüğü

Son güncelleme: 21.11.2026 Redaksiyon açıklıyor Bu yazı bir uzman görüşü değildir; gazetta Redaksiyonu'nun bir mahkeme kararını/kanunu açıklamasıdır. Kira sözleşmelerindeki boya ve...

Çalışma süresinin kaydı: Federal İş Mahkemesi'nin 2022 kararı

Son güncelleme: 21.11.2026 Redaksiyon açıklıyor Bu yazı bir uzman görüşü değildir; gazetta Redaksiyonu'nun bir mahkeme kararını/kanunu açıklamasıdır. Federal İş Mahkemesi 13...

Eş birleşiminde dil şartı ve Adalet Divanı'nın Doğan kararı

Son güncelleme: 21.11.2026 Redaksiyon açıklıyor Bu yazı bir uzman görüşü değildir; gazetta Redaksiyonu'nun bir mahkeme kararını/kanunu açıklamasıdır. Almanya'da yaşayan bir Türk...

Ramazan ve Kurban Bayramı: Okulda ve işyerinde izin

Son güncelleme: 21.11.2026 Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı Almanya'nın hiçbir eyaletinde genel resmî tatil değildir; bu günlerin iş ve...